“Sau khi làm việc được 3 phiên tham vấn, đến phiên thứ 4 thân chủ đột ngột nói về suy nghĩ không muốn sống nữa “tại sao em đã nỗ lực nhiều rồi mà mọi thứ vẫn không thay đổi, em thấy mình không còn cảm thấy có ý nghĩa gì nữa, ước gì ngủ một giấc mà không thức dậy nữa, có lẽ sẽ tốt hơn cho mọi người nếu như không có em trên cõi đời này”. Tham vấn viên lo lắng bất an, bây giờ tiếp theo nên làm gì? Tham vấn viên cũng đã nỗ lực hỗ trợ thân chủ trong 3 phiên, phiên thứ 3 họ nói ổn, sang phiên thứ 4 tâm trạng chuyển biến tiêu cực, có nguy cơ của tự sát, phải hỗ trợ tiếp cho thân chủ như thế nào?”- Tham vấn viên Nguyễn Văn A.
Tự tử không chỉ đơn thuần là một hành động chấm dứt hơi thở; đó là tiếng kêu cứu của một tâm hồn khi những nỗi đau vượt quá khả năng chịu đựng. Nó là một bài toán sức khỏe cộng đồng đầy trăn trở, không loại trừ bất kỳ ai, ở bất kỳ độ tuổi nào. Phía sau mỗi sự ra đi là một khoảng trống mênh mông, một bi kịch để lại những vết sẹo vô hình nhưng nhức nhối trong lòng gia đình, bạn bè và những người ở lại. Gánh nặng ấy không chỉ dừng lại ở một cá nhân, mà lan tỏa như những gợn sóng, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực và toàn bộ cấu trúc xã hội chúng ta.
Việc phòng ngừa tự tử có thể rất thách thức vì “mỗi vụ tự tử là một câu chuyện khác nhau”. Công tác phòng ngừa tự tử là một trong những trách nhiệm nghề nghiệp quan trọng và cấp bách nhất đối với các nhà thực hành lâm sàng tại Việt Nam và trên toàn thế giới. Mức độ nghiêm trọng của vấn đề được thể hiện qua những con số đáng báo động: theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ mỗi 40 giây lại có một người trên thế giới tự kết liễu cuộc sống. Theo Số liệu thống kê cập nhật (Ước tính cho năm 2024/2025) nhấn mạnh con số hơn 720.000 người/năm
Về giới tính, có Sự khác biệt giới tính: Tỷ lệ tự sát ở nam giới vẫn cao hơn nữ giới (khoảng 12,4 trên 100.000 dân ở nam so với 5,9 ở nữ). Tuy nhiên ý tưởng tự sát ở nữ gấp đôi nam giới
Bối cảnh Việt Nam, tình hình cũng không kém phần nghiêm trọng khi tự sát là nguyên nhân gây tử vong thứ hai trong giới trẻ, chỉ sau tai nạn giao thông. Một thống kê năm 2020 cho thấy 11% học sinh trong độ tuổi 13-17 từng có ý tưởng tự tử. Theo báo cáo quốc gia 2024 (Cục Thống kê), Việt Nam ghi nhận khoảng 2.900 trường hợp tử vong do tự sát trong năm 2024, trong đó nam giới chiếm ưu thế lớn (77,3%). Những số liệu này nhấn mạnh sự cần thiết của một quy trình can thiệp chuyên nghiệp, kịp thời và hiệu quả trong cộng đồng.
Ngày Thế giới Phòng chống Tự tử diễn ra vào 10/9 nhằm kêu gọi cộng đồng nâng cao nhận thức về tác hại từ hành vi tự tử, đồng thời thúc đẩy các quốc gia hành động để ngăn chặn việc thực hiện hành vi này.
Để có thể áp dụng hiệu quả các quy trình can thiệp, trước hết, chúng ta cần nắm vững kiến thức nền tảng về bản chất của hành vi tự sát và các yếu tố liên quan.
NGUYÊN TẮC CỐT LÕI TRONG CAN THIỆP TỰ SÁT
Các nhà thực hành tham vấn và trị liệu tâm lý trong môi trường học đường, trung tâm, viện hoặc phòng khám chuyên khoa sức khỏe tâm thần cần nắm rõ cách xây dựng liên minh trị liệu, quy trình của trung tâm, các test đánh giá, phỏng vấn lâm sàng và hệ thống can thiệp khủng hoảng và cả cách thức kích hoạt hệ thống. Việc thiết lập một quy trình can thiệp khủng hoảng tự sát đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả kỹ năng chuyên môn lẫn hệ thống hỗ trợ. Dưới đây là bảng hướng dẫn về các nguyên tắc và quy trình can thiệp chuẩn cơ bản mà một nhà thực hành tâm lý cần nắm vững.
Các nguyên tắc cốt lõi trong can thiệp khủng hoảng tự sát:
1. An toàn là ưu tiên số 1: Mọi can thiệp đều cần hướng tới việc duy trì an toàn và sự sống của thân chủ trước khi thực hiện các mục tiêu trị liệu dài hạn.
2. Thiết lập Liên minh trị liệu nhanh: Sự thấu cảm, không phán xét và chân thành là chìa khóa để thân chủ cởi mở chia sẻ về ý định tự sát.
3. Tiếp cận đa ngành: Can thiệp tự sát không phải là công việc của một cá nhân mà cần sự phối hợp giữa nhà tâm lý, bác sĩ tâm thần, gia đình và nhà trường/cơ quan.
4. Tính minh bạch và giới hạn bảo mật: Thân chủ cần được thông báo rằng bảo mật sẽ bị phá vỡ khi có nguy cơ đe dọa tính mạng (theo đạo đức nghề nghiệp).
Tóm tắc 4 nguyên tắc cốt lõi